 |
| Siyah dimlit (dimrit de deniyor) , Burdur çevresinde yetiştirilen üzümlerin yüzde altmışını oluşturuyor. Asıl kullanım alanı pekmez olan bu üzüm çeşidi, sofralık olarak da tüketiliyor. Dimlit üzümü, Anadolu'da yetişen 1200 üzüm çeşidinden sadece biri. |
Siyah dimlit (dimrit de deniyor) , Burdurçevresinde yetiştirilen üzümlerin yüzde altmışını oluşturuyor. Asılkullanım alanı pekmez olan bu üzüm çeşidi, sofralık olarak datüketiliyor. Dimlit üzümü, Anadolu'da yetişen 1200 üzüm çeşidindensadece biri.
Salı günü erkence Burdur'un merkezinde kurulanpazaryerine vardım. Çevre köylerden ve merkezin biraz dışındakimahallelerden gelen çiftçilerin tezgâh kuruşlarını seyrettim. Her biribahçeciğinde özenle yetiştirdiği yeşilliklerle türlü türlü sebzeleri,emekle büyüttükleri ağaçlarından topladıkları meyveleri, bilgi ileyaptıkları pekmezleri, peynirleri, tereyağları, salamura yaprakları veadını sayamayacağım birçok başka ürünleriyle, belediye tarafından onlaratahsis edilmiş küçük tezgâhları donatırlarken oradaydım. Mevsim baharya, yabani ama lezzetine doyum olmayacak birçok yenebilen ot datoplanmış ve güzelce demet haline getirilmiş olarak bazı tezgâhlardayerini almıştı. Her pazar ziyaretimde içime dolan o bereket duygusu işteyine yüreğimin tam ortasında nabzımla birlikte pıt pıt atıyordu.
 |
| Her pazarın birkaç fide ya da tohumcusu oluyor. Mevlüt Gökçe'nin ailesi üç kuşaktır fidecilik yapıyor. Kendisi kırk yıldır bu işte. Antalya Döşemealtı'nda ektikleri sebze tohumlarının bir kısmını fide olarak, bir kısmını da sonradan sebze olarak civar pazarlara getiriyor. |
 |
| Burdur bölgesinde sultan dimliti, siyah dimlit, Burdur razakısı adı verilen üç üzüm çeşidinin tarımı yapılıyor. Sultan dimliti, eskiden sultanlara sunulan ve şarabı da yapılan bir çeşitken, siyah dimlite pazarda daha çok rastlanıyor. Bu üzüm çeşidinin çiçekleri açarken toplanan yapraklarından çok leziz sarmalar yapılıyor. |
Daldım pazarın içine, tezgâh aralarında teyzelerve amcalarla muhabbet ederek ilerledim. Peşinde olduğum şey Burdur'unmeşhur dimlit üzümüydü ama karşılaştığım manzara karşısında bununlayetinmem mümkün değil. Zaten üzüm mevsimi de değil. Belki tazesi değilama başka birçok dimlit ürünü tezgâhlarda.
Türkiye'nin Zirai Bünyesiisimli 1951 basımlı bir kitabın sonuç kısmındaki bir söz geliyoraklıma: 'Burası (Anadolu) tarım vahası ve çeşitli tip ziraatmemleketidir.' Pazara şöyle bir bakınca, bu kadar çok taze sebze meyveyibir arada, üstelik yılın herhangi bir zamanında bir mekânda görmek,onlara ulaşabilmek şimdilerde her şeyin yok olduğu şu yeryüzünde kaçinsana nasip olur diye düşünmeden edemiyorum.
Her pazarın birkaç fide ya da tohumcusu oluyor.Mevlüt Gökçe'nin ailesi üç kuşaktır fidecilik yapıyor. Kendisi kırkyıldır bu işte. Antalya Döşemealtı'nda ektikleri sebze tohumlarının birkısmını fide olarak, bir kısmını da sonradan sebze olarak civarpazarlara getiriyor.
Burdur bölgesinde sultan dimliti, siyah dimlit,Burdur razakısı adı verilen üç üzüm çeşidinin tarımı yapılıyor. Sultandimliti, eskiden sultanlara sunulan ve şarabı da yapılan bir çeşitken,siyah dimlite pazarda daha çok rastlanıyor. Bu üzüm çeşidinin çiçekleriaçarken toplanan yapraklarından çok leziz sarmalar yapılıyor.
 |
| Kırk günlük fasulye Burdur pazarında kadınların sattığı tohumlardan biri. Kırk günde olgunlaştığından adına 'kırk günlük fasulye' deniyor |
Birçok Avrupa ülkesinde insanlar başka başkadiyarlardan gelmiş gıdalarla besleniyor. O gıdaları kimler yetiştirdi,nerelerden hangi kaynaklarla önlerine geldiğini düşünemiyorlar bile;çünkü isteseler dahi bilmeleri imkânsız. Ama burada, bu tarım vahasında,şu canım Anadolu'da öyle mi ya? Azıcık bir gayretle, bir iki adımda,eğer yeterli merak varsa içinizde elinizdeki gıdanın kaynağına ulaşmakişten bile değildir. Koca şehir İstanbul'da bile bu böyledir.
Önümdebir halı gibi uzanan bereketli Burdur pazarına bu düşüncelerle bakarkenbirden Pazar Camii'nin hoparlörü açılıverdi. Herkes işini gücünü,elindekini bir kenara bıraktı, ellerini gökyüzüne açtı ve beklemeyebaşladı. Daha önce Başmakçı'da tanık olduğum için pazar duasınınokunacağını sezdim. Şu işe bakın ki ben tam bereketi düşünürken hoca dauzun birçok anlamlı cümleden sonra gür sesiyle şunları söylüyordu: '...Dualarımızın kabulü için, alışverişlerimizin bereketli olması için vebilhassa Allah rızası için, El Fatiha.'
Dua bitince, herkes işinibıraktığı yerinden ele aldı, her ne yapıyorsa onu yapmaya devam etti.Ben de pazardaki gezime daha kuvvetli bir şükür duygusuyla yenidenbaşladım. Sadece gıda değil tohum ve fide satanlar da var pazarda. KışlaMahallesi'nden sultan bamya, Bucak'tan Osmanlı fasulye, İnsuyu'nunköylerinden beyaz kabak, bostan (salatalık), karnıkara (börülce),Osmanlı barbunyası, karpuz, acur, oturak fasulye tohumlarına baktım.Hepsi evladiyelik, kim bilir kaç kuşaktır devam eden tohumlar. Hepsinebir hürmet borcum var, ne de olsa hepsi büyüğüm!
Fideciler ise Antalya Döşemealtı'ndan. Bizimlekonuşan Mevlüt Gökçe, atadan fideci. Arazilerinin bir kısmında fideüretiyorlar, fide zamanı fideyi satıyorlar, ardından da kendifidelerinden ürettikleri sebzeleri pazara çıkarıyorlar. Her çeşit sebzevar. Çeşit çeşit biberler, çeşit çeşit domatesler, patlıcanlar, nelerneler. 'Bayağı zenginsiniz!' diyorum, tohumun bereketini düşündüğümden.Mevlüt Bey yüzünde acı bir gülümseme ile: 'Fideden yılda topu topukazandığım şu kadar lira, onu da sürekli önüme çıkan engellerleboğuşarak satıyorum, zaten parayı alınca da yine burada harcayıp eveöyle dönüyorum' diyor.
Tohumluk üretimi mevzuatının getirdiğikısıtlamalar ve özel koşullar maalesef küçük üreticilerin fide üretipsatma haklarını ellerinden alıyor. Oysa onların fideleri üretken, doğadostu, yerel çeşit, damak tadına uygun, yerli olduğu için bakımkolaylıkları var. Buğday Derneği'nin çalışmalarından bahsediyorum MevlütBey'e. 'Sizin için çalışan bir dernek var' diyorum. Tezgâhınetrafındakiler de Mevlüt Bey de oldukça ilgili dinliyorlar. 'Ben biryazı hazırlıyorum, Buğday Derneği ile Atlas dergisi 'Tohumlara Sadakat'diye bir kampanya başlattılar, bu yazı Atlas'ta basılacak, okuyanlaröğrenecek, haber alacak, sizin bu derdinize daha çok insan ortak olacak'diyorum. Tohumların önemini, değerini gönülden paylaşarak konuşuyoruz.Şu sıralar hazırlanmakta olan Bitki Genetik Kaynaklarının Kayıt AltınaAlınması ile ilgili yönetmelik için Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'naöneri götürebilecek kadar bilgi sahibi oluyorum. Hayır dualarıylaayrılıyoruz.
Pazar devam ediyor. Zihnimde dimlit üzümü olduğundanözellikle onu arıyorum. Hemen her tezgâhta mutlaka ya pekmezi, yapestili, ya yaprağı var. Burdur çevresindeki en yaygın üzüm çeşididimlit. Dimlitten şarap da yapılıyor. Eskiden gül kazanlarında boğmarakı da yapılıyormuş. Her bölgenin de böyle bir üzümü vardır ya.Türkiye'nin Zirai Bünyesi isimli kitabın üzümlerle ilgili bölümündeüzümün Anadolu'da yaygın olarak bulunduğu, kırsal her alanda 'süs'olarak dahi yetiştirildiğinden söz ediliyor. Gerçekten de her koşulaayak uydurabilen, en soğuk ve en susuz şartlarda bile yaşamını devamettirebilen bir bitkidir üzüm omcası (bağ kütüğü). Hatta dışarıdangörünüşü ölü bir ağacı andırır, ondan olsa gerektir ki 'asma kütüğü'deriz o sulu ve tatlı meyvenin fışkırdığı tahta misali ağaççığa.Söylenceye göre üzüm çubuğu, 'elimden tut, göğe kadar çıkarım' demiş.Eskiden asmaları yabandaki başka ağaçlara sardırırlarmış. Meyvelerolunca, alt kısmındakileri insanlar toplarmış, üst kısımdakiler de yabanhayvanlarına kalırmış.
Pazarda bir süre daha kalıyorum ve son birkez geniş açıdan yineliyorum bakışımı. İçim biraz buruk, bunca bereketikimler sayesinde hak ediyorum diye düşünüyorum. Pazar duasının birbölümü zihnimde yankılanıyor, içimi rahatlatıyor: 'Bizlerealışverişlerimizde dürüst olmayı, aza kanaat etmeyi, helalindenkazanmayı nasip eyle... Amin'
Yazı: GÜNEŞİN AYDEMİR, Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme DerneğiTohumlara Sadakat Kampanyası Koordinatörü / ATLAS AĞUSTOS 2009, SAYI 197